Jakub Żulczyk ponownie zabiera mnie do świata, w którym moralność bywa towarem deficytowym, uczciwość nie zawsze popłaca, a spryt potrafi otworzyć drzwi, których lepiej byłoby nie przekraczać. Tym razem na pierwszy plan wysuwa się człowiek, którego wielu czytelników zdążyło już poznać, polubić, a może nawet obdarzyć specyficzną sympatią. Pan Darek powraca! I chociaż jego nazwisko nie musi pojawiać się na liście najbardziej pożądanych gości na rodzinnej kolacji, trudno odmówić mu charyzmy. Jakub Żulczyk postanowił zajrzeć głębiej w jego głowę, pokazać przeszłość, teraźniejszość i człowieka, który próbuje odnaleźć się w rzeczywistości zupełnie innej niż ta, którą zapamiętał.
Rok 1990. Polska się zmienia, a wraz z nią zmieniają się reguły gry. Pan Darek wychodzi z więzienia i teoretycznie powinien cieszyć się wolnością. Tylko co właściwie oznacza wolność dla kogoś, kto przez lata funkcjonował według własnych zasad, a teraz musi skonfrontować się z rzeczywistością, w której dawne metody niekoniecznie przynoszą oczekiwane rezultaty? Kiedyś był postrachem, człowiekiem, który potrafił brać to, czego chciał, i nie przejmować się konsekwencjami. Teraz jego ciało nie nadąża za ambicjami, świat przyspieszył, a dawna pozycja nie daje już takiej przewagi.
To właśnie w tym zderzeniu tkwi jeden z najciekawszych elementów powieści. Pan Darek nie jest bowiem bohaterem, który po prostu wraca do gry i od pierwszych stron rozdaje karty. To człowiek, który musi na nowo zrozumieć zasady obowiązujące w rzeczywistości, gdzie pieniądze kuszą na każdym kroku, okazje wydają się leżeć na ulicy, a każdy może próbować zbudować własne imperium. Oczywiście pod warunkiem, że nie okaże się frajerem. A przecież nasz bohater nie zamierza znaleźć się w tej kategorii!
Żulczyk świetnie wykorzystuje moment historycznej przemiany. Początek lat dziewięćdziesiątych to czas, w którym stary porządek ustępuje miejsca nowemu, a granica między przedsiębiorczością, kombinatorstwem i zwyczajnym oszustwem potrafi być wyjątkowo cienka. Dla jednych jest to szansa na rozpoczęcie lepszego życia, dla innych okazja do szybkiego wzbogacenia się. Pan Darek patrzy na ten świat oczami człowieka, który doskonale rozumie siłę pieniądza, ale niekoniecznie potrafi odnaleźć się w nowych realiach. I właśnie dlatego jego historia tak mocno przyciąga uwagę.
Najbardziej interesuje mnie jednak sam bohater. Pan Darek to postać, której nie trzeba przedstawiać w sposób ugrzeczniony. Nie jest wzorem cnót, nie zamierza nagle przechodzić moralnej przemiany i raczej nie zapisze się w historii jako człowiek, który bezinteresownie pomaga bliźnim. Ma swoje przyzwyczajenia, ambicje, słabości i sposoby radzenia sobie z problemami. Potrafi być brutalny, bezwzględny i nieprzewidywalny. Jednocześnie trudno sprowadzić go wyłącznie do roli kolejnego przestępcy z literackiego półświatka.
To bohater, który budzi emocje. Czasem rozbawia, czasem zaskakuje, a czasem przypomina, że człowiek może być znacznie bardziej skomplikowany, niż wskazywałaby na to jego reputacja. Żulczyk nie próbuje robić z niego świętego ani usprawiedliwiać wszystkich jego decyzji. Zamiast tego pozwala przyjrzeć się postaci, której dotychczasowy obraz można było zbudować na podstawie wcześniejszych spotkań z tym uniwersum. Teraz dostajemy okazję, by zajrzeć głębiej i przekonać się, co właściwie kryje się za charakterystycznym sposobem bycia pana Darka.
Ważnym elementem tej historii jest również jego relacja z nową rzeczywistością, w której trzeba podejmować decyzje, szukać okazji i uważać na ludzi, którzy mogą okazać się bardziej niebezpieczni, niż początkowo się wydaje. Szczególne miejsce zajmuje tutaj sprawa Zmory i oszukańczego kontraktu, który komplikuje sytuację bohatera. Pan Darek musi znaleźć sposób, by wyplątać się z kłopotów, a przy okazji udowodnić, że wciąż potrafi myśleć kilka ruchów naprzód.
Tyle że nie wszystko zależy od niego. Nawet największa pewność siebie nie gwarantuje sukcesu, a człowiek przyzwyczajony do kontrolowania otoczenia może boleśnie przekonać się, że nie każdą sytuację da się rozwiązać siłą lub sprytem. Właśnie dlatego obserwowanie jego kolejnych posunięć jest tak interesujące. Nie chodzi wyłącznie o to, czy uda mu się osiągnąć cel. Równie ważne staje się pytanie, jaką cenę będzie musiał za to zapłacić i czy jego dotychczasowe doświadczenia rzeczywiście przygotowały go na świat, który właśnie powstaje na gruzach starego porządku.
Dużą zaletą „Pana Darka” jest możliwość spojrzenia na znane uniwersum z innej perspektywy. Czytelnik, który pamięta „Ślepnąc od świateł”, wie, że w tej rzeczywistości nic nie jest całkowicie bezpieczne, a pozory potrafią skutecznie zamaskować prawdziwe intencje. Powrót do tego świata pozwala ponownie zanurzyć się w atmosferze niepewności, interesów i nieustannej walki o własną pozycję. Tym razem jednak centrum opowieści zajmuje człowiek, który sam staje się zagadką.
Jakub Żulczyk potrafi kreować postacie, które nie potrzebują sympatii czytelnika, żeby przyciągać jego uwagę. Wystarczy, że są wyraziste, niejednoznaczne i mają własny sposób patrzenia na rzeczywistość. „Pan Darek” doskonale wpisuje się w ten model. Jego sposób myślenia, podejście do ludzi i przekonanie, że zawsze można znaleźć jakieś wyjście, tworzą mieszankę, która napędza opowieść. Nawet jeśli nie zgadzamy się z jego metodami, możemy chcieć sprawdzić, co zrobi za chwilę.
Istotne jest również to, że bohater nie funkcjonuje w próżni. Jego historia opowiada nie tylko o jednym człowieku, lecz także o świecie, który daje szansę na awans, ale równocześnie zachęca do przekraczania kolejnych granic. Nowe możliwości mogą oznaczać nowy początek, lecz równie dobrze prowadzić do następnych kłopotów. W tej rzeczywistości trzeba umieć wykorzystać okazję, rozpoznać zagrożenie i zrozumieć, komu można zaufać. Pan Darek zna wiele sztuczek, ale czy wystarczy mu doświadczenia, by poradzić sobie z wyzwaniami, których wcześniej nie musiał brać pod uwagę?
„Pan Darek” to trzecia i zarazem ostatnia powieść ze świata „Ślepnąc od świateł”. Już sama ta informacja sprawia, że lektura nabiera dodatkowego znaczenia. To okazja, by lepiej poznać jedną z najbardziej charakterystycznych postaci tego uniwersum, a zarazem pożegnać się z rzeczywistością, do której Jakub Żulczyk zdążył przyzwyczaić swoich czytelników. Nie trzeba przy tym znać na pamięć każdego szczegółu wcześniejszych wydarzeń, żeby zainteresować się człowiekiem, który próbuje odnaleźć swoje miejsce w zmieniającej się Polsce. Znajomość poprzednich odsłon może jednak wzbogacić odbiór tej historii i pozwolić dostrzec więcej powiązań.
Dla mnie najważniejsza pozostaje sama postać pana Darka. Jest w nim coś, co nie pozwala przejść obok niego obojętnie. Być może to pewność siebie, być może specyficzne poczucie humoru, a może świadomość, że pod maską bezwzględnego twardziela kryje się człowiek, który również musi zmierzyć się z własnymi ograniczeniami. Nie oznacza to, że należy mu kibicować we wszystkim, co robi. Można jednak z zainteresowaniem obserwować jego zmagania i próbować zrozumieć, co kieruje jego decyzjami.
Jakub Żulczyk proponuje czytelnikom spotkanie z bohaterem, którego historia nie kończy się na kilku charakterystycznych powiedzonkach, upodobaniach i opowieściach o dawnych dokonaniach. Za znanym wizerunkiem znajduje się znacznie więcej, a „Pan Darek” daje szansę, by się o tym przekonać. To opowieść o wolności, pieniądzach, ambicjach i próbie odnalezienia się w świecie, który nie zamierza czekać na spóźnialskich.
Czy „Pan Darek” zdobył me czytelnicze serce? Przede wszystkim przypomniał mi, że najbardziej wyraziste postacie literackie nie zawsze muszą być sympatyczne. Czasem wystarczy, że są nieprzewidywalne, mają własne zasady i potrafią przyciągnąć uwagę od pierwszego spotkania. Pan Darek właśnie taki jest. Nie zamierza nikogo przepraszać za to, kim się stał, i nie wygląda na człowieka, który z własnej woli oddałby komukolwiek pole.
Lubię literackie spotkania z bohaterami, którzy zostają w głowie jeszcze długo po odłożeniu książki. Żulczyk stworzył postać, której nie da się łatwo zaszufladkować, i zaprosił mnie do świata, w którym każdy ruch może mieć konsekwencje, a dawna reputacja nie zawsze wystarcza, by wygrać kolejną rozgrywkę.
„Pan Darek” to propozycja dla czytelników, którzy chcą ponownie zanurzyć się w uniwersum „Ślepnąc od świateł” i poznać bliżej człowieka, o którym wydawało się, że wiadomo już niemal wszystko. Jakub Żulczyk pokazuje, że za legendą może kryć się osobna historia, a wolność nie zawsze oznacza łatwy start. Czasem jest początkiem zupełnie nowej walki.
Czy pan Darek wyjdzie z niej zwycięsko? Cóż, z takim człowiekiem nigdy nie można mieć pewności. I właśnie dlatego warto sprawdzić, co tym razem wymyślił! Czyt-NIK poleca!!!
Książka pt. „Pan Darek” ukazała się nakładem Wydawnictwa Świat Książki

