Są podróże, które zaczynają się od zwykłej ciekawości świata, a kończą spotkaniem z historią, której nie sposób już zatrzymać. Są też takie wyprawy, podczas których każdy przejechany kilometr nabiera zupełnie innego znaczenia, ponieważ za plecami zostaje świat, który lada moment przestanie istnieć. Właśnie w taką niezwykłą podróż zabiera czytelnika Bernard Newman w książce „Rowerem do Afryki 1939”. I choć na pierwszy rzut oka mamy tutaj opowieść o angielskim dżentelmenie, jego rowerze i kolejnej wyprawie, szybko okazuje się, że pod warstwą podróżniczej przygody kryje się coś znacznie większego. To zapis spotkania z Europą i Afryką u progu katastrofy, która na zawsze zmieni oblicze świata.
Bernard Newman ponownie wsiada na swojego wiernego George’a i rusza przed siebie. Tym razem kierunek jest wyjątkowo interesujący, bo prowadzi przez Francję, Korsykę, Tunezję i północnoafrykańskie krajobrazy. Nie jest to jednak przypadkowo wybrana trasa. Wybór miejsc ma swoje polityczne uzasadnienie. W Europie coraz wyraźniej słychać wojenne pomruki, a imperialne ambicje Mussoliniego przestają być jedynie polityczną retoryką. Sabaudia, Nicea, Korsyka i Tunezja stają się punktami na mapie, które nabierają szczególnego znaczenia w obliczu włoskich apetytów terytorialnych.
Newman postanawia zobaczyć te miejsca, zanim wielka polityka zdecyduje o ich przyszłości. I właśnie ten pomysł stanowi jeden z najmocniejszych fundamentów całej opowieści. Autor nie ogranicza się do przemieszczania z punktu A do punktu B. Jego podróż jest próbą uchwycenia świata w ostatnich chwilach względnego spokoju. Świata, w którym ludzie nadal prowadzą swoje codzienne życie, miasta zachowują swój charakter, a piękne krajobrazy nie zostały jeszcze naznaczone wojenną pożogą.
Czytając tę książkę, miałem poczucie, że jadę razem z Newmanem. Siedzę na rowerze, mijam kolejne miejscowości, przyglądam się mieszkańcom, zaglądam w miejsca, do których niekoniecznie prowadzą turystyczne przewodniki. Autor potrafi zainteresować szczegółem, zatrzymać się przy człowieku, opowiedzieć o miejscu i jego atmosferze. Nie potrzebuje wielkich fajerwerków, żeby przyciągnąć uwagę. Wystarczy jego ciekawość świata, poczucie humoru i umiejętność obserwowania rzeczywistości.
Ważnym bohaterem tej wyprawy jest oczywiście George, czyli rower, który towarzyszy Newmanowi w kolejnych przygodach. Można powiedzieć, że to kompan niemal tak samo wierny jak najlepszy przyjaciel. Wspólnie pokonują kilometry, mierzą się z trudnościami i odkrywają miejsca, które dla wielu pozostają jedynie nazwami na mapie. Jest w tym coś niezwykle sympatycznego. W czasach, gdy podróżowanie coraz częściej kojarzy się z pośpiechem, wygodą i odhaczaniem kolejnych atrakcji, Newman przypomina, że prawdziwa przygoda zaczyna się wtedy, gdy człowiek pozwala sobie na uważne poznawanie świata.
Szczególnie interesujący jest historyczny kontekst tej wyprawy. Rok 1939 nie jest tutaj zwykłą datą umieszczoną w tytule. To moment, w którym Europa stoi na krawędzi przepaści. Nadchodząca wojna coraz mocniej zaznacza swoją obecność w rozmowach, politycznych deklaracjach i nastrojach społecznych. Autor podróżuje przez miejsca, które wkrótce znajdą się w zupełnie innej rzeczywistości. Granice, symbole, układy polityczne i codzienne życie mieszkańców zostaną poddane brutalnej próbie.
I właśnie ta świadomość sprawia, że lektura nabiera dodatkowej głębi. Patrzymy na opisywane miejsca nie tylko oczami podróżnika, ale również z perspektywy czytelnika, który zna dalszy ciąg historii. Wiemy, co wydarzy się za chwilę. Wiemy, że nad pięknymi krajobrazami zbierają się czarne chmury. Wiemy, że ludzie, których Newman spotyka na swojej drodze, nie mają jeszcze pełnej świadomości tego, jak bardzo zmieni się ich życie.
To interesujący rodzaj czytelniczego napięcia. Nie wynika on z pościgów, sensacyjnych zwrotów akcji czy dramatycznych wydarzeń, lecz z samego poczucia nieuchronności. Każda kolejna miejscowość, każdy krajobraz i każda obserwacja nabierają znaczenia, ponieważ oglądamy świat tuż przed jego wielką przemianą.
Doceniam również perspektywę, z jakiej Newman opowiada o odwiedzanych krajach. Nie jest turystą zamkniętym w wygodnej bańce własnych przyzwyczajeń. Interesują go ludzie, ich mentalność, obyczaje i codzienność. Dzięki temu podróż nie staje się jedynie katalogiem zabytków czy opisem kolejnych kilometrów. To spotkanie z różnorodnością, która stanowi o bogactwie odwiedzanych miejsc. Autor pozwala nam poczuć, że świat jest znacznie większy niż własne podwórko, a poznawanie innych kultur potrafi być fascynującą przygodą.
Nie bez znaczenia pozostaje również sama forma wyprawy. Rower daje Newmanowi niezależność i pozwala doświadczać świata w tempie, którego nie zapewni żaden samochód. Nie oddziela go od otoczenia szybą, nie odcina od zapachów, dźwięków ani zmieniających się krajobrazów. Każdy podjazd, każdy zakręt i każdy postój są częścią przygody. To podróżowanie wymagające wysiłku, ale jednocześnie dające ogromną satysfakcję.
„Rowerem do Afryki 1939” to również książka, która skłania do refleksji nad kruchością tego, co wydaje nam się trwałe. Miasta, granice, państwa, polityczne sojusze i społeczne porządki potrafią zmienić się szybciej, niż ktokolwiek chciałby przypuszczać. Newman przemierza miejsca, które wkrótce zostaną wciągnięte w wir wydarzeń historycznych. Jego rower staje się niemym świadkiem świata, który jeszcze istnieje, ale którego przyszłość została już właściwie przesądzona.
Nie jest to jednak książka, którą należy traktować wyłącznie jako ponurą zapowiedź wojennej katastrofy. Jej siłą pozostaje również podróżnicza radość, ciekawość i fascynacja odkrywaniem nieznanego. Newman potrafi zachować lekkość opowieści, nawet kiedy jej historyczne tło staje się coraz bardziej niepokojące. Dzięki temu czytelnik otrzymuje interesujące połączenie reportażu podróżniczego, osobistych obserwacji i świadectwa epoki.
Czy ta książka przypadnie do gustu każdemu? Myślę, że najwięcej przyjemności odnajdą w niej osoby, które lubią literaturę podróżniczą, historię opowiadaną przez pryzmat ludzkich doświadczeń oraz wyprawy pozwalające spojrzeć na znane wydarzenia z nieco innej perspektywy. To nie jest dynamiczna powieść przygodowa, w której co kilka stron czeka nas kolejna sensacja. Tutaj warto zwolnić, wsłuchać się w narrację i pozwolić autorowi prowadzić się przez kolejne etapy podróży.
Dla mnie największą wartością tej publikacji jest właśnie możliwość zobaczenia świata sprzed wielkiej historycznej burzy. Bernard Newman zabiera nas w miejsca, które znamy z map i podręczników, ale pokazuje je w wyjątkowym momencie ich istnienia. Nie jako symbole późniejszych konfliktów, lecz jako żywe przestrzenie pełne ludzi, emocji, codziennych spraw i piękna.
Po zakończeniu lektury zostaje w głowie pewien obraz: samotny rowerzysta przemierzający drogi Europy i Afryki, z bagażem podróżnika, otwartymi oczami i świadomością, że czas nieubłaganie biegnie. George pokonuje kolejne kilometry, a za jego plecami powoli zamyka się pewna epoka.
Bernard Newman udowadnia, że podróż może być czymś znacznie więcej niż przemieszczaniem się po świecie. Może stać się sposobem dokumentowania rzeczywistości, poznawania ludzi i zatrzymywania chwil, których znaczenie dostrzegamy czasem dopiero po latach.
„Rowerem do Afryki 1939” to dla mnie niezwykle interesująca literacka podróż do świata, którego już nie ma. Podróż pełna ciekawości, historycznego kontekstu i refleksji nad przemijaniem. George znów spisał się na medal, a jego właściciel udowodnił, że najlepsze historie nie zawsze wymagają wielkiego budżetu, szybkiego środka transportu i spektakularnych atrakcji. Czasami wystarczy rower, odrobina odwagi i chęć zobaczenia świata takim, jaki jest naprawdę.
Czyt-NIK poleca!!! To książka dla tych, którzy lubią podróżować nie tylko po mapie, ale również w czasie. Bo czasami najciekawsze wyprawy prowadzą nas do miejsc, do których nie można już wrócić. A Bernard Newman pozwala nam choć na chwilę jeszcze raz przejechać ich drogami.
Książka pt. „Rowerem do Afryki 1939” ukazała się nakładem Wydawnictwa Znak Horyzont

