Czy napisanie dobrego kryminału to bułka z masłem? Wystarczy wymyślić ofiarę, znaleźć mordercę, dorzucić kilku podejrzanych, zamieszać w ich życiorysach i na koniec zaserwować czytelnikowi zaskakujące rozwiązanie? Brzmi całkiem prosto, prawda? No właśnie! Każdy, kto choć raz próbował rozwiązać zagadkę kryminalną, wie, że podejrzenia potrafią zaprowadzić w ślepą uliczkę. A co dopiero mówić o osobie, która musi taką zagadkę wymyślić, dopracować i przekonać odbiorców, że wszystko trzyma się kupy! Właśnie w tym miejscu na scenę wkracza Izabela Szylko ze swoją książką „Jak napisać kryminał i nie paść trupem”. Czyt-NIK bierze ten poradnik na warsztat i sprawdza, czy po lekturze łatwiej będzie stworzyć historię, od której czytelnicy nie oderwą się aż do ostatniej strony.
Pierwsze, co przyciąga uwagę, to sam tytuł. Z przymrużeniem oka, z kryminalnym pazurem i obietnicą, że pisanie o zbrodni nie musi kończyć się bólem głowy, frustracją czy twórczym zgonem. Bo przecież stworzenie kryminału to nie tylko wymyślenie, kto zabił. To cała układanka, w której każdy element powinien mieć swoje miejsce. Trzeba zadbać o wiarygodnych bohaterów, przekonujące motywy, logiczne następstwo wydarzeń i odpowiednio rozmieszczone wskazówki. Do tego dochodzi jeszcze najważniejsze: utrzymanie czytelnika w niepewności. Łatwo powiedzieć, trudniej zrobić!
Izabela Szylko kieruje swój poradnik do osób, które chciałyby zajrzeć za kulisy powieści kryminalnej i zrozumieć, jak skonstruować ją od podstaw. To propozycja dla początkujących autorów, ale również dla tych, którzy mają już pierwsze literackie próby za sobą i chcą uporządkować warsztat. Pomysł na kryminał może przecież pojawić się w najmniej oczekiwanym momencie: podczas spaceru, podróży autobusem czy zwyczajnej rozmowy. Nagle w głowie rodzi się intryga, pojawia się tajemnicza postać, a za nią kolejna. Nim się obejrzymy, mamy ofiarę, podejrzanych i detektywa. Tylko co dalej?
Właśnie tutaj przydaje się wiedza o tym, jak zaplanować opowieść, żeby nie rozpadła się niczym domek z kart. Sam pomysł na morderstwo nie wystarczy, podobnie jak lista osób, które mogłyby mieć powód, by pozbyć się ofiary. Potrzebna jest przemyślana konstrukcja, a przede wszystkim logika. Czytelnik może dać się zwieść, może przeoczyć ważny szczegół, a nawet z entuzjazmem wskazać niewłaściwego sprawcę. Nie wybaczy jednak autorowi, jeśli rozwiązanie zagadki okaże się przypadkowe, sprzeczne z wcześniejszymi wydarzeniami albo wyciągnięte niczym królik z kapelusza. Dobra intryga powinna zaskakiwać, ale po poznaniu prawdy wszystko musi nabrać sensu.
Jednym z istotnych zagadnień poruszanych w poradniku jest planowanie zbrodni i budowanie kryminalnej intrygi. To fundament, bez którego trudno stworzyć historię wciągającą od pierwszych stron. Autor musi wiedzieć więcej niż jego czytelnicy, a jednocześnie umiejętnie dawkować informacje. Nie może zdradzić wszystkiego na początku, ale nie powinien też ukrywać przed odbiorcą każdego istotnego szczegółu. Sztuka polega na znalezieniu odpowiednich proporcji. W końcu przyjemność z lektury bierze się również z możliwości samodzielnego analizowania poszlak, łączenia faktów i wyciągania wniosków.
A skoro mowa o poszlakach, nie można zapomnieć o fałszywych tropach. Och, jak my, czytelnicy kryminałów, je lubimy! Wydaje nam się, że już wszystko wiemy, że sprawca został namierzony, a rozwiązanie znajduje się na wyciągnięcie ręki. Tymczasem autor jednym zręcznym ruchem przewraca naszą teorię do góry nogami. I zaczynamy od początku. To właśnie jeden z największych uroków gatunku, ale również spore wyzwanie dla piszącego. Fałszywy trop nie może być wrzucony do fabuły wyłącznie po to, żeby zamieszać. Powinien wynikać z wydarzeń, zachowania bohaterów i okoliczności. W przeciwnym razie zamiast satysfakcjonującej zagadki otrzymamy chaos, w którym trudno odróżnić przemyślaną intrygę od przypadkowego plątania wątków.
W kryminale liczy się również człowiek. Nawet najbardziej pomysłowa zagadka nie obroni się w pełni, jeśli bohaterowie będą jedynie pionkami przesuwanymi po planszy. Szczególne miejsce zajmuje detektyw, który powinien zapadać w pamięć. Nie wystarczy wyposażyć go w bystry umysł i zdolność dostrzegania szczegółów, których nie zauważa nikt inny. Potrzebuje własnej osobowości, charakterystycznego sposobu działania, zalet, wad i czegoś, co wyróżni go spośród całej galerii literackich śledczych. Czytelnik powinien chcieć spędzić z nim kolejne godziny, a najlepiej wrócić do niego przy następnej książce.
Równie ważna pozostaje motywacja sprawcy. Dlaczego ktoś zdecydował się na zbrodnię? Co nim kierowało? Zemsta, zazdrość, chciwość, strach, a może tajemnica skrywana przez długie lata? Możliwości jest mnóstwo, ale kluczem do wiarygodności pozostaje odpowiednie uzasadnienie. Nie każdy czyn musi być moralnie zrozumiały, jednak powinien mieć swoje źródło w świecie przedstawionym. Motyw nie może być dopisany na ostatniej stronie tylko dlatego, że autor potrzebuje wyjaśnienia. To jeden z elementów, które budują napięcie i pozwalają czytelnikowi spojrzeć na wcześniejsze wydarzenia z zupełnie innej perspektywy.
Warto docenić także zwrócenie uwagi na błędy popełniane przez autorów. Pisanie to przecież nieustanne podejmowanie decyzji, a nie każda z nich prowadzi do celu. Czasem fabuła staje się zbyt skomplikowana, innym razem rozwiązanie okazuje się zbyt oczywiste. Bywa, że bohaterowie zachowują się nielogicznie, a wydarzenia rozwijają się wyłącznie dlatego, że tak wygodnie jest twórcy. Tymczasem wymagający czytelnik potrafi dostrzec takie potknięcia. I nie zawsze będzie skłonny przymknąć na nie oko! Świadomość typowych pułapek pomaga spojrzeć na własny tekst krytycznie, poprawić niedociągnięcia i dopracować szczegóły, zanim historia trafi w ręce odbiorców.
Na uwagę zasługuje również praktyczny wymiar poradnika, obejmujący kwestie związane z wydaniem książki. Bo napisanie powieści to jedno, a doprowadzenie jej do czytelników to zupełnie inna historia. Początkujący autorzy często koncentrują się na samym procesie twórczym, zapominając, że droga od pierwszego zdania do gotowego egzemplarza wymaga kolejnych decyzji. Dobrze więc, że perspektywa nie kończy się na postawieniu ostatniej kropki w rękopisie. Literacka przygoda może przecież dopiero wtedy nabrać rozpędu!
„Jak napisać kryminał i nie paść trupem” zapowiada się zatem jako propozycja dla tych, którzy chcą potraktować pisanie kryminałów nie tylko jako zabawę wyobraźnią, lecz także jako rzemiosło wymagające planowania i konsekwencji. Największą wartością takiego przewodnika jest połączenie kreatywności z logicznym myśleniem. W końcu autor kryminału musi być trochę architektem, trochę psychologiem, a trochę detektywem. Powinien przewidzieć, co zrobią jego bohaterowie, zaplanować kolejne etapy intrygi i jednocześnie zostawić sobie przestrzeń na twórcze niespodzianki.
Czy poradnik sprawi, że każdy jego czytelnik napisze bestseller? Oczywiście nie ma takiej gwarancji. Żadna książka nie zastąpi pracy, cierpliwości, wyobraźni ani umiejętności przyjmowania krytycznych uwag. Może jednak pomóc uporządkować pomysły, wskazać pułapki i zachęcić do spojrzenia na własny tekst oczami odbiorcy. A to już całkiem solidny punkt wyjścia do dalszego działania.
Czyt-NIK docenia sam pomysł na przewodnik, który zagląda za kulisy jednego z najpopularniejszych gatunków literackich. Kryminał to przecież nie tylko trup, śledztwo i finałowe wyjaśnienie. To misternie zaplanowana gra z czytelnikiem, w której każdy szczegół może mieć znaczenie, a pozornie niewinna informacja potrafi zmienić wszystko. Izabela Szylko zaprasza do poznania zasad tej gry i pokazuje, jak wiele trzeba przemyśleć, zanim na papierze pojawi się pierwsza ofiara.
Jeśli więc nosisz w głowie pomysł na kryminał, ale nie wiesz, od czego zacząć, albo masz już za sobą pierwsze próby i chcesz rozwinąć swój warsztat, ten tytuł może okazać się interesującym przystankiem na pisarskiej drodze. A jeśli po lekturze stworzysz intrygę, która zwiedzie nawet najbardziej spostrzegawczych miłośników zagadek, będzie to najlepszy dowód na to, że warto było zajrzeć za kulisy kryminalnego rzemiosła.
Bo przecież w dobrym kryminale nie chodzi wyłącznie o to, kto zabił, ale również o to, jak sprawić, by czytelnik do samego końca nie miał pewności, komu może zaufać.
Książka pt. „Jak napisać kryminał i nie paść trupem” ukazała się nakładem Wydawnictwa Studio O’Rety
